Pieter in Trouw: 'Vanuit de grap rake dingen zeggen'

Pieter Derks houdt van de actualiteit. Maar het snel opeenvolgende nieuws zat hem weleens dwars bij het maken van zijn nieuwe programma 'Spot'.

TEKST RINSKE WELS

Cabaretier Pieter Derks zit er bovenop. Het nieuws is zijn werk. Maar nu de actualiteit steeds bizarder lijkt te worden en steeds sneller lijkt te gaan, is het maken van een cabaretprogramma waarmee je twee jaar door het land toert geen gemakkelijke opgave, zo ondervond hij.

Derks (32), die bekend werd met zijn weekafsluitingen in 'DWDD' en zijn columns in het radioprogramma 'De Nieuws BV' en voor nu.nl, kiest ervoor om in 'Spot' meer persoonlijke verhalen te vertellen. Eigenlijk zoals hij zijn cabaretcarrière in 2006 ook begon. "Het is geen bewuste stap geweest", zegt Derks (32). "In het begin vertelde ik in mijn programma's veel persoonlijke verhalen. Op een gegeven moment ben ik columns over het nieuws van dat moment gaan schrijven, maar dat stond los van mijn cabaretprogramma. Vervolgens heb ik geprobeerd om die columns in de voorstellingen te stoppen en dat is toen een beetje doorgeslagen de andere kant op, naar bijna alleen maar actualiteit. Nu is het voor mijn gevoel samengesmolten."

Jij bent een van de weinige cabaretiers die zich zo op het nieuws stort...
"Volgens mij wordt in bijna elk krantenrubriek, radio- of tv-programma wel door iemand de week doorgenomen, afgesloten of doormidden gezaagd, dus dat valt wel mee."
Maar in het theater?
"Er zijn er wel meer die het doen: Dolf Jansen, Claudia de Breij, Theo Maassen bijvoorbeeld. Maar ik heb wel gemerkt dat het voor mij echt een handelsmerk is. Toen ik met de try outs van 'Spot' bezig was, zat er nog niet zo veel actualiteit in, ik probeerde vooral de verhalen in de voorstelling uit. Als er dan een actueel grapje voorbijkwam, veerde de zaal op. Ik voel dat het publiek daar voor komt. Dat het erbij hoort."
Wordt het dan een keurslijf?
"Nee, ik vond het een goede herinnering voor mezelf. Dat mijn programma niet te veel de persoonlijke kant op moest schieten, want ik vind de actualiteit zelf ook heel leuk. Geen moment had ik het gevoel dat ik iets moest maken waar ik geen zin in had."

In 'Spot' is dus meer ruimte voor hemzelf: hij vertelt over zijn zoon Moos, zijn ergernissen, zoals het hotel dat het zicht op zijn woonplaats Nijmegen belemmert, en de gesprekken met een Turkse snackbarhouder, die heel anders naar het leven kijkt. Hij gaat los over glutenvrij koken en over een pijpbom maken en vertelt op hilarische wijze waar onze identiteit nou eigenlijk vandaan komt. Voor dat onderdeel van de voorstelling heeft hij ook zijn eigen dna laten onderzoeken, met verrassende uitkomst. Daarnaast is er veel ruimte voor actuele grappen over onder meer de aankomende verkiezingen, Donald Trump, de Russen en nepnieuws.

Wat was je uitgangspunt voor 'Spot'? Wat wilde je maken?
"Ik wilde iets maken over de eerste vrouwelijke president van de Verenigde Staten, maar dat is niet helemaal gelukt." Derks lacht. "Nou, het was wel een raar proces. Ik ben in augustus begonnen met het maken van deze voorstelling en toen zag de wereld er anders uit dan nu. Een voorstelling maken begint bij mij op intuïtie: ik wilde een vrolijke, scherpe en vrije voorstelling. Dan ga ik een heleboel thee drinken en praten met mijn regisseur, Jessica Borst. Dan komen er vanzelf allerlei verhalen en thema's naar boven. Daarna ben ik gaan schrijven. Bij mijn vorige twee voorstellingen keek ik met een schuin oog naar de columns die ik in dat jaar geschreven had. Dat kon een houvast zijn, omdat ik daarvan wist: dit zijn helder geformuleerde ideeën. Bij 'Spot' is dat minder letterlijk een bron geweest. Alleen al om dat ik merkte dat dingen die ik een half jaar geleden geschreven heb, nu al verouderd zijn. Het is steeds minder lang houdbaar." Is dat ook de reden dat 'Spot' niet één overkoepelend thema heeft? "Bij het maken kwamen we op veel onderwerpen waarvan we dachten dat de voorstelling over zou gaan: het populisme, een mening hebben, het chagrijn. Het was moeilijk richting te kiezen. Speelde ik op zaterdag ergens, dacht ik: nu weet ik waar het over moet gaan. Had ik daarna een paar dagen vrij, stond ik woensdag weer te spelen en merkte ik: dat klopt helemaal niet meer. Want dan had Trump weer iets ondertekend of Wilders iets gephotoshopt en zaten we weer in een andere situatie."

Het lopende nieuws zat je dwars deze keer? "Een beetje wel ja, het maakte het moeilijk om er één verhaal van te maken. Ik weet nu al dat ik na de verkiezingen moet herschrijven. Hoort erbij. Dat is mijn lot in deze tijd. En het is ook goed, want als er zoveel zo snel verandert, is het heel dom om twee jaar lang met hetzelfde verhaal rond te touren. Gelukkig ben ik intussen heel goed geworden in weggooien. Vroeger klampte ik me nog wel eens vast aan een grap, nu ben ik daar makkelijker in geworden. Als het niet meer werkt of ik moet te veel uitleggen, schrijf ik iets nieuws. Ik ben benieuwd wat er aan het einde van deze tournee nog overeind staat van 'Spot'."

Theatermaakster Laura van Dolron zei onlangs in deze krant: nu de wereld satire is geworden, moet het theater een plek worden waar we de waarheid zeggen. Ben je het daarmee eens?
"Ik heb het uitgeprobeerd in de try outs. Ik sloeg een activistischere toon aan, dacht: misschien moet ik harder tekeer gaan. Maar daar werd het bloedserieus van en ik werd een heel naar, betweterig mannetje. Dat was niet de richting. Ik heb de voorstelling 'Spot' genoemd als opdracht aan mezelf: los en vrij zijn op het podium. Rake dingen zeggen en mensen aan het denken zetten. Maar uitgangspunt voor mij moet altijd zijn dat het vanuit de grap komt en dat ik mezelf vooral niet te serieus neem. Dat ligt erg op de loer als ik mijn mening ga verkondingen. En er zijn al zo veel meningen. Maar ik zoek in zekere zin wel naar 'de waarheid': ik probeer een goede analyse te maken, belangrijke dingen te zien en te duiden, maar voor mij is de grap en de satire daarbij een hoofddoel."