Debby Petter: 'Leugens kunnen verslavend zijn'

In mijn hoofd heet de vierde voorstelling van Debby Petter, waarin zij het verhaal van een pathologische leugenaar vertelt. ,,Leugenaars laten zich niet interviewen. Bovendien weet je nooit of ze de waarheid spreken."

Algemeen Dagblad | 18 november 2017
ARNO GELDER

Het is haar vierde soloproductie waarin Debby Petter (61) wederom verrast met een indrukwekkende vertelling. In mijn hoofd is het fascinerende en tragische verhaal van een ziekelijke leugenaar met een onbedwingbare dwang tot liegen, die een verwoestende invloed op het eigen leven en dat van de persoonlijke omgeving heeft.

,,Wij mensen liegen gemiddeld twee keer per dag", vertelt Petter, echtgenote van cabaretier Youp van 't Hek.

Tijdens haar voorstelling neemt Petter de toeschouwer mee in het verhaal van een ziekelijke leugenaar die met zijn gedrag een verwoestende invloed heeft op het eigen leven en dat van de persoonlijke omgeving.

BOB BRONSHOFF

,,In de meeste gevallen gaat het om wat little white lies heet. Tamelijk onschuldige leugentjes. Als jij hartstikke te laat komt en je uitput in excuses zeg ik natuurlijk: 'Ach joh, maakt niet uit...' Terwijl ik tegelijkertijd denk: 'Wat een hork!'

,,We zeggen dat omdat mensen nu eenmaal aardig en beleefd willen zijn. Dat is ons sociale cement."

Erger is het wanneer mensen pathologisch liegen en, bewust of onbewust, feiten en fictie niet meer van elkaar kunnen onderscheiden. Petter deed, als altijd, voorafgaande aan haar voorstelling onderzoek naar het fenomeen van de ziekelijke leugen.

Mensen willen nu eenmaal aardig en beleefd zijn. Dat is ons sociale cement

Ze sprak met specialisten - een hoogleraar, een hulpverlener - en met iemand die leefde met een aartsleugenaar. ,,Echte leugenaars zelf laten zich niet interviewen. Bovendien moet je je - ironisch genoeg - afvragen of ze de waarheid vertellen.

,,Ik heb wel gesproken met een jonge vrouw die geregeld loog. Tegen haar vriendinnen zei ze dat ze studeerde - twee studies nog wel. Ze werd ontmaskerd toen een vriendin met haar pasje naar de universiteit ging. Ze bleek een paar tentamens te hebben gedaan en was daarna afgehaakt.

Foto Bob Bronshoff

,,Ze ging in therapie en kwam daar goed uit. Maar toen ik haar vroeg of ze op dit moment tegen mij een verhaal kon ophangen, zei ze: 'Ja. Het is heel vervelend en ik wil het niet. Maar ik kan het.'"

Pathologische leugenaars, zegt ze, zijn soms meedogenloos, gewetenloos en manipulatief. ,,Er zijn mannen, al dan niet getrouwd, die drie verhoudingen hebben met vrouwen en drie verschillende persoonlijkheden aannemen. Bij de een zijn ze piloot, bij de ander advocaat, bij de derde arts.

,,Het zijn vaak heel charmante types, die iedereen om hun vinger winden en een spannend leven leiden. En iedereen draait vrolijk mee, tot de leugens uitkomen. Dan wordt er geroepen: 'Ja hoor, dat dachten we al...'

,,Dikwijls raken mensen verslaafd aan leugens. Ik ontdekte dat de omgeving altijd wil helpen, net als met andere verslavingen. Maar dat lukt meestal niet. Zo iemand kan alleen zichzelf helpen door professionele hulp te zoeken."Omdat liegen zoveel gradaties kent, zijn er geen nauwkeurige cijfers beschikbaar. Daarbij blijkt behandeling gecompliceerd. ,,Het gaat vaak om angstige, onzekere mensen in alle lagen van de bevolking. Met dikwijls een drang naar andere verslavingen.

,,Waar je wel invloed op kunt uitoefenen, is kinderen duidelijk maken dat liegen uit den boze is. Leugens kunnen zich bij hen heel onschuldig ontwikkelen, maar als ouder moet je daar attent op zijn. Wij deden het ook met de onze. 'Oké, je hebt dit gedaan, maar ik wil niet dat je liegt. Dat doe je nooit!' Het heeft natuurlijk te maken dat je in beginsel uitgaat van vertrouwen."

Met haar meeslepende verteltrant en bijzondere thema's heeft Debby Petter naar eigen zeggen haar 'eigen vorm te pakken.' En zich inmiddels ook een eigen publiek verworven dat van de kunst van het vertellen ('De oudste vorm van theater') geniet.

Haar debuutprogramma Ik ben er nog, waarin ze de toehoorder aan de hand nam door het leven van haar joodse moeder Hélène Egger, die tijdens de Tweede Wereldoorlog als enige haar gezin overleefde, maakte grote indruk.

Daarna volgden Gaandeweg (over een vrouw die tijdens haar leven steeds vaker afscheid moet nemen) en Bed & Breakfast over een moeder die haar kind onmiddellijk na de geboorte moet afstaan.

In haar nieuwe voorstelling komt ze, sensueel dansend in felrode laarzen, op en zegt: Ik weet pas wat lekkere seks is...

,,Dan zie je sommigen wel denken: hè, dat is toch die keurige Debby Petter... Maar ik zie ook vrouwen stout kijken. En dan hoor ik na afloop: 'Ja, dat herkennen we wel. Dat gedoe met die mannen.'"